މާތް ﷲ އިންސާނާ ހެއްދެވުމަށްފަހު، އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާނެ އެންމެހައި ފައިދާހުރި ކާނާ މި ބިމުގައި ވަނީ ލައްވާފައެވެ. ގަސްގަހާގެހިން ލިބޭ މޭވާއާއި، ތަރުކާރީއާއި، ފެހި ފަތްޕިލާވެއްޔަކީ އިންސާނާގެ ޞިއްޙަތު ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެކަލާނގެ މިންވަރުކުރައްވާފައިވާ ޤުދުރަތީ ނިޢުމަތެކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، އެއީ ބަލިތަކުން ޝިފާ ހޯދުމަށް ލައްވާފައިވާ ޤުދުރަތީ ބޭހެއްވެސް މެއެވެ.

އިހުޒަމާނުގައި، ޤުދުރަތީ ފަތްޕިލާވެއްޔާއި، ޤުދުރަތީ ފަލަމަޑިޔާއި، ތަރުކާރީ ފަދަ ތަކެތި ކައިއުޅުނު މީހުންގެ މެދުގައި ބަލިމަޑުކަން މަދުވެފައި، އެމީހުންގެ ޞިއްޙަތު ފުރިހަމަވެފައި ޢުމުރު ދިގުކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރުގެ ވިޔަފާރީގެ އުޞޫލުން ހިންގާ ކާނާގެ މޮނޮޕޮލީގެ ނިޒާމު އައިސް، އިންސާނާގެ ލޭނާރުކޮޅުންވެސް ފައިސާކޮޅު ހޯދުމަށް އަމާޒުކޮށްފައިވާ ކާބޯތަކެތީގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުވި ފަހުން، ދަޅުބަންދު ކާނާއާއި ފެކްޓަރީތަކުން ނެރޭ ތަކެތި ކެއުމުގެ ސަބަބުން، ތަފާތު ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް މިދަނީ އިންތިހާއަށް ގިނަވަމުންނެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.

﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ﴾
[ البقرة: 168]

“އޭ މީސްތަކުންނެވެ. ބިމުގައިވާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ހަލާލު ރަނގަޅު ތަކެތި ތިޔަބައިމީހުން ކައިއުޅޭށެވެ! އަދި ޝައިތާނާގެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބާ ނުވާށެވެ. (އެހެނީ) ހަމަކަށަވަރުން އެ ޝައިތާނާއީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށްހުރި ކަނޑައެޅި ބަޔާންވެގެންވާ އަދާވާތްތެރިޔެކެވެ.”

މި އާޔަތުގައި އައިސްފައިވާ ‘ޠައްޔިބު’ (ރަނގަޅު) ގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި، ޞިއްޙަތަށް ފައިދާހުރި، އޭގެ ޤުދުރަތީ އަޞްލު ނުގެއްލޭ ޠާހިރު ކާނާ ހިމެނެއެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ (ﷺ) ވެސް ފަރީއްކުޅުއްވައި އުޅުއްވީ ކަދުރު، މާމުއި، ބަކަރި ކިރު، ޒައިތޫނި ތެޔޮ ފަދަ ޤުދުރަތީ ކާނާއެވެ. އަދި ބަލިތަކުގެ އަޞްލަކީ ނުރަނގަޅު ކާނާ ކެއުމާއި ބަނޑުފުރައި މާގިނައިން ކެއުންކަން ބަޔާންކުރައްވައި ރަސޫލާ (ﷺ) ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ:

عَنْ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَقُولُ:

مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنٍ، بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلَاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ، فَإِنْ كَانَ لَا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ.

“އާދަމުގެދަރިއަކު ބަނޑަށްވުރެ ނުބައިވެގެންވާ ކަންވާރެއް ފުރާފައި ނުވެއެވެ. އާދަމުގެދަރިޔާއަށް، އޭނާގެ ބުރަކަށި ސީދާކޮށްދޭނޭ މަދު ކާއެތިކޮޅެއް ފުދިގެންވެއެވެ. ފަހެ ކޮންމެހެން ލާޒިމުވެއްޖެނަމަ، ފަހެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި އޭނާގެ ކެއުމަށެވެ. އަދި ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި އޭނާގެ ބުއިމަށެވެ. އަދި ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި އޭނާގެ ނޭވާއަށެވެ.”

(ރިވާކުރީ: އައްތިރްމިޛީ 2380، އިބްނު މާޖަހް 3349، އަޙްމަދު. ޝައިޚް އަލްއަލްބާނީ ޞައްޙަކުރެއްވި ޙަދީޘެކެވެ.)

މިއަދު އަހަރެމެންނަށް މި ފެންނަ ހިތުގެ ބަލިތަކާއި ހާޓްއެޓޭކް ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ގިނަވެފައިވަނީ، ﷲ ލައްވާފައިވާ މި ޤުދުރަތީ މަންހަޖާ ދުރަށްގޮސް، ފެކްޓަރީތަކުގައި ތައްޔާރުކުރާ ޕްރޮސެސްޑް ކާނާއާއި ފާސްޓްފުޑަށް ދެވިހިފުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ހިތުގެ ބަލިތަކަކީ މިއަދު ދުނިޔޭގެ އެއްވަނަ ޤާތިލެވެ.

އެހެންކަމުން، ތިބާގެ ޞިއްޙަތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޒިންމާ އަމިއްލައަށް ނަގާށެވެ. ބޮޑެތި ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން، ޤުދުރަތީ ކާނާއިން ހަށިގަނޑަށް ލިބެންހުރި ފަރުވާތަކާއި ފައިދާތައް ތަޖުރިބާކޮށްލުން ކީއްތޯއެވެ؟ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މިއީ ހިތުގެ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ފިޔަވަޅެވެ.

ސަލަފުއްޞާލިޙުންގެ ޙިކުމަތްތެރި އުޞޫލުތައް

މި އުންމަތުގެ ކުރީގެ އިހުގެ ހެޔޮލަފާ ދަންނަބޭކަލުން (ސަލަފުއްޞާލިޙުން) ވެސް ވަނީ ޞިއްޙަތާއި ކެއުމާ ހުރި ގުޅުން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދެނެވަޑައިގެންފައެވެ. މަޝްހޫރު އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިޔާ އަދި ޙަކީމީ ބޭސްވެރިޔާ، އިމާމް އިބްނުލް ޤައްޔިމް (رحمه ﷲ) އެކަލޭގެފާނުގެ ފޮތް ‘ޒާދުލް މަޢާދު’ ގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ:

اتَّفَقَ الْأَطِبَّاءُ عَلَى أَنَّهُ مَتَى أَمْكَنَ التَّدَاوِي بِالْغِذَاءِ لَا يُعْدَلُ عَنْهُ إِلَى الدَّوَاءِ، وَمَتَى أَمْكَنَ بِالْبَسِيطِ لَا يُعْدَلُ عَنْهُ إِلَى الْمُرَكَّبِ.

قَالُوا: وَكُلُّ دَاءٍ قُدِرَ عَلَى دَفْعِهِ بِالْأَغْذِيَةِ وَالْحِمْيَةِ لَمْ يُحَاوَلْ دَفْعُهُ بِالْأَدْوِيَةِ.

“އަދި ހަމަކަށަވަރުން ބޭސްވެރިން ވަނީ މިކަމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. (އެއީ) ކާނާއިން ފަރުވާކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އެކަން ދޫކޮށް ބޭހަށް ނުދާނެކަމަށެވެ. އަދި އެންމެ ބާވަތަކުން (ސާދާ އެއްޗަކުން) ފަރުވާކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އެކަން ދޫކޮށް އެތައް ބާވަތެއް އެކުލެވޭ ބޭހަކަށް ނުދާނެކަމަށެވެ.

އެބައިމީހުން ބުނެފައިވެއެވެ: އަދި ކާނާއާއި، (ބައްޔާ) ނުގުޅޭ ކާތަކެތިން ދުރުހެލިވުމުގެ ޒަރީޢާއިން ދުރުކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ބައްޔެއް، ބޭހުގެ ޒަރީޢާއިން ދުރުކުރަން މަސައްކަތް ނުކުރާނެއެވެ.”

މި ބަސްކޮޅުގެ މާނަ މައިގަނޑު 3 ބަޔަކަށް ބަހާލައިގެން، ކޮންމެ ބަޔަކަށް މިސާލާއެކު ތިރީގައި ޝަރަޙަކޮށްދެވިފައި އެވަނީއެވެ.

1. ބޭހުގެ ބަދަލުގައި ކާނާއިން ފަރުވާ ހޯދުން

“ކާނާއިން ފަރުވާކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އެކަން ދޫކޮށް ބޭހަށް ނުދާނެކަމަށެވެ.”

ޝަރަޙަ: ބޭހަކީ އޭގެ ޠަބީޢަތުގައި ހަށިގަނޑާ ބީރައްޓެހި، އަދި އޭގައި ފައިދާގެ އިތުރުން ގެއްލުންތަކެއްވެސް (ސައިޑް އިފެކްޓްސް) އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް ކާނާއަކީ ހަށިގަނޑާ ރައްޓެހި، އޭގެން ހަށިގަނޑަށް ބާރު ލިއްބައިދޭ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ބައްޔެއް ޖެހުމުން އެންމެ ފުރަތަމަ ބަލަންވާނީ ކެއިންބުއިމަށް ބަދަލުގެނެސްގެން، ނުވަތަ ވަކިކަހަލަ ކާނާއެއް ކައިގެން އެ ބަލި ރަނގަޅުކުރެވޭތޯއެވެ.

މިސާލު: މީހެއްގެ ބަނޑުހަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ގޭސްޓްރިކް މައްސަލައެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، ވަގުތުން ފާމަސީއަށް ގޮސް ބޭސްގުޅައެއް ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި، ފަޅޯ، ފެން، ނުވަތަ ފައިބަރު އެކުލެވޭ މޭވާފަދަ ތަކެތި ކައިގެން އެކަން ރަނގަޅުކުރަން މަސައްކަތްކުރުމެވެ. ހަމައެފަދައިން، ހަށިގަނޑުން ދަގަނޑުގެ ބައި (Iron) މަދުވެއްޖެނަމަ، އައިރަން ގުޅަ ކެއުމުގެ ބަދަލުގައި، ބޯވެލިފަތް ފަދަ ފަތްޕިލާވެއްޔާއި މަސް ކައިގެން އެކަން ރަނގަޅުކުރުމެވެ.

2. ބާރުގަދަ ބޭހުގެ ބަދަލުގައި ސާދާ ބޭސް ބޭނުންކުރުން

“އަދި އެންމެ ބާވަތަކުން (ސާދާ އެއްޗަކުން) ފަރުވާކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި، އެކަން ދޫކޮށް އެތައް ބާވަތެއް އެކުލެވޭ ބޭހަކަށް ނުދާނެކަމަށެވެ.”

ޝަރަޙަ: ކާނާއިން ފަރުވާ ނުކުރެވިގެން ކޮންމެހެން ބޭހެއް ބޭނުންކުރަން މަޖުބޫރުވެއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، ދެން ބޭނުންކުރަންވާނީ ‘ބަސީޠު’ ނުވަތަ ސާދާ ބޭހެކެވެ. ސާދާ ބޭހަކީ އެންމެ ބާވަތަކުން އުފައްދާފައި ހުންނަ ޠަބީޢީ ތަކެއްޗެވެ. (މިސާލަކަށް: މާމުއި، ކަޅުދިރި، ސަނާމުކީ ފަތް). މިފަދަ ސާދާ ބޭހަކުން ބަލި ފަސޭހަކުރެވެން އޮއްވައި، އެތައް ކެމިކަލްތަކެއް އެއްކޮށްގެން އުފައްދާފައި ހުންނަ ‘މުރައްކަބު’ ބޭސް ބޭނުންކުރުން ބުއްދިވެރިއެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ބާރުގަދަ މުރައްކަބު ބޭސްތައް ނައްތާލުމަށް ފުރަމޭ (Liver) އަދި ކިޑްނީއަށް އުފުލަންޖެހޭ ބުރަ ބޮޑުވާނެތީއެވެ.

މިސާލު: ރޯގާޖެހި ކަރުތެރެ ހަލާކުވެއްޖެނަމަ، އެންމެ ފުރަތަމަ މާމުއި، އިނގުރު ނުވަތަ ލުނބޯ ފަދަ ޠަބީޢީ ސާދާ އެއްޗަކުން ފަރުވާކުރުމެވެ. އެކަން ދޫކޮށް އެތައް ބާވަތެއް އެކުލެވިގެންވާ އެންޓިބަޔޮޓިކްސް ފަދަ ބާރުގަދަ ބޭސްތަކަށް ވަގުތުން ނުދިޔުމެވެ.

3. ބައްޔާ ނުގުޅޭ ކާނާއިން ދުރުވުމަކީ އެންމެ މޮޅު ފަރުވާ

“ކާނާއާއި، (ބައްޔާ) ނުގުޅޭ ކާތަކެތިން ދުރުހެލިވުމުގެ ޒަރީޢާއިން ދުރުކުރެވެން އޮންނަ ކޮންމެ ބައްޔެއް، ބޭހުގެ ޒަރީޢާއިން ދުރުކުރަން މަސައްކަތް ނުކުރާނެއެވެ.”

ޝަރަޙަ: ޢަރަބި ބަހުން “الْحِمْيَةِ” (ޙިމްޔާ) އަކީ ގެއްލުންދެނިވި ތަކެތިން ނުވަތަ ބައްޔާ ނުގުޅޭ ކާނާއިން މީހާ ދުރުހެލިވުމެވެ. ޠަބީބުން އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި، ބަލިމީހާ އޭނާގެ ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތައް ބަދަލުކޮށް، ބައްޔަށް ގޯސްކުރާ ކާނާއިން ދުރުހެލިވުމުން ރަނގަޅުވާ ބަލިތަކަށް ބޭސްކެއުމަކީ ހަށިގަނޑަށް ދެވޭ އަނިޔާއެކެވެ.

މިސާލު: ހަކުރުބަލި ނުވަތަ ލޭމައްޗަށްދިޔުން ފަދަ ބައްޔެއް ހުރި މީހަކު، ޕްރޮސެސްކޮށްފައި ހުންނަ ހުދު ހަކުރާއި ލޮނު އެކުލެވޭ ކާނާއިން ދުރުހެލިވެއްޖެނަމަ އެ ބަލި ކޮންޓްރޯލް ކުރެވެއެވެ. ވީމާ، ހަކުރު ހިމެނޭ ތަކެތި ބަނޑުފުރާ ކަމުން، އެކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ބޭސް ގުޅަތަކެއް ކެއުމަކީ ބުއްދިވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރަންވީ ކަމަކީ އެ ބައްޔެއް އުފައްދާ ސަބަބު ކަމުގައިވާ ގެއްލުންދެނިވި ކާނާއިން ދުރުހެލިވުމެވެ.

ޚުލާޞާ: މި މަތިވެރި އުޞޫލުން އެނގިގެންދަނީ، އިންސާނާގެ ޞިއްޙަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ހަށިގަނޑަށް އެންމެ ލުއި އަދި އެންމެ ޠަބީޢީ ގޮތްތަކަށް އިސްކަންދިނުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. ބޭހަކީ ހަމައެކަނި އެހެން އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތިގެން، ކޮންމެހެން މަޖުބޫރުވެގެން ނޫނީ ބޭނުންކުރަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމެވެ.

ފަޞްލުއް ތަދާވީ – އިސްލާމްވެބް ލައިބްރަރީ