މެޑިކަލް ސުކޫލުން ޑޮކްޓަރުން ކިޔަވާ އެއްޗެހީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި، 5 އަހަރު ތެރޭގައި އޮންނާނީ މުޅިން ގޯސްވެފަ – ޑރ. އަސީމް މަލްހޯތްރާ

الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين، أما بعد

ހުޅަނގުގެ ވިޔަފާރިވެރި ބޭސްވެރިކަމާ، އެމީހުންގެ ބޭހާއި ވެކްސިން ވިޔަފާރި މުޖްތަމަޢުގެ އަފްރާދުންނަށް ވިއްކައި މަޖުބޫރުކުރަން އުޅޭ ބައެއް ފަރާތްތަކުން އެކަން ކުރިއެރުވުމަށް އަޅުގަނޑުމެންގާތު ގިނަފަހަރަށް ބުނެވެނީ “ސައިންސަށް އިތުބާރުކުރާށޭ” އެވެ. އެއީ އިންސާނީ ސައިންސުގެ ޢިލްމަކީ ފުރިހަމަ، ކަނޑައެޅިނިމިފައިވާ، އަދި އެއާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުމެއްނުވާ އެއްޗެއް ފަދައިންނެވެ. ނުވަތަ ބައެއް އިސްލާމްދީނަށް ނިޞްބަތްވާ ޝެއިޚުން ވެކްސިން އަކީ އޭގެ ހުއްދަކަމާއި، ގެއްލުމާއި ފާއިދާއާއިމެދު، ޚިޔާލުތަފާތުވުން ހުއްދައެއްޗެއް ނޫންކަމަށް، ބުނެއުޅެ ހަދާތަން މަދުން ނަމަވެސް ފެނެއެވެ، ނަމަވެސް ހަގީގަތަކީ މިއީ ހެއްޔެވެ؟

މިޒަމާނުގެ ހުޅަނގުގެ ބޭސްވެރިކަމުގެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ޑރ. ޑޭވިޑް ސެކެޓް އަކީ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރެވޭ ބޭސްވެރިކަން އުފެއްދި އެއް މުއައްސިސު ކަމުގައި ބަލައެވެ. އެ ނިޒާމުގެ މިހާރުގެ ބާރާއި މުއައްސަސާތަކުގެ ބާރު ބޮޑަށް ބިނާވެފައިވަނީ ފޮތުގެ އަހުލުވެރިން (ތައުރާތާއި އިންޖީލަށް ތަބާވާ މީހުން، ޔަހޫދީންނާއި ނަޞޯރާއިން) ގެ އަތްމަތީގައެވެ. އޭނާގެ ދަރިވަރުންނާއި އޭނާއާއެކު މަސައްކަތްކުރައްވާ ބޭފުޅުންނަށް އިންޒާރުދެއްވަމުން އޭނާ ވިދާޅުވީ، އައު ހޯދުންތަކާއި، އައު ތަޖުރިބާތަކާއި، އައު ކަންކަން ފެނުމާއެކު ބޭސްވެރިކަމުގެ ޢިލްމު ބަދަލުވަމުންދާ ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

“މެޑިކަލް ސްކޫލުން ތިޔަބައިމީހުން އުނގެނޭ އެއްޗެއްގެ %50 އަކީ ތިޔަބައިމީހުން ގްރެޖުއޭޓްވާތާ 5 އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ނުވަތަ މުޅިން ގޯސް އެއްޗަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ. މައްސަލައަކީ، އެއީ އޭގެތެރެއިން ކޮން ދެބައިކުޅަ އެއްބައެއްކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ބުނެދޭން ނޭނގޭކަމެވެ. އެހެންކަމުން ތިޔަބައިމީހުން އަމިއްލައަށް އުނގެނެން ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ.”

— ޑރ. ޑޭވިޑް ސެކެޓް

ޣައިރު މުސްލިމް ހިތުގެ ޑޮކްޓަރެއް (ކާޑިއޮލޮޖިސްޓެއް) ކަމުގައިވާ ޑރ. އަސީމް މަލްހޯތްރާ ވެސް، މިޒަމާނުގެ ބޭސްވެރިކަމުގެ ޙަޤީޤަތާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަވަމުން މިކަމަށް އަލިއަޅުއްވާލެއްވިއެވެ. އޭނާ ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ:

“އަހަރެން ދެކޭގޮތުގައި މިޒަމާނުގެ ބޭސްވެރިކަމުގެ މައްސަލަތައް ފަހުމުކުރުމަށްޓަކައި، އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަށް އެނބުރިދާންޖެހެއެވެ. އެއީ ބޭސްވެރިކަމަކީ ކޮބައިކަން ފަހުމުކުރުމެވެ. ބޭސްވެރިކަމަކީ، މިސާލަކަށް ފިޒިކްސް ނުވަތަ ކެމިސްޓްރީ ފަދަ ކަނޑައެޅިގެންވާ ސީދާ ސައިންސެއް ކަމުގައި މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ނުބައި ތަޞައްވުރެއް ވެއެވެ. ނަމަވެސް ޙަޤީޤަތުގައި އެއީ އިޖުތިމާޢީ ސައިންސެކެވެ، އިންސާނުންގެ ސައިންސެކެވެ. އެއީ އަބަދުވެސް ބަދަލުވަމުން ތަރައްޤީވަމުންދާ އެއްޗެކެވެ.

މިއަށް އިތުރުކުރަމުން ބުނަމެވެ، ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރެވޭ ބޭސްވެރިކަމުގެ ޙަރަކާތުގެ ބައްޕަ، ކެނެޑާގެ އެޕިޑެމިއޮލޮޖިސްޓް ޕްރޮފެސަރ ޑޭވިޑް ސެކެޓް — އޭނާ މިހާރު ވަނީ މަރުވެފައެވެ – އަދި މިއީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ސާބިތުވެފައިވާ ކަމެކެވެ. – އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ‘މެޑިކަލް ސްކޫލުން ތިޔަބައިމީހުން އުނގެނޭ އެއްޗެއްގެ %50 އަކީ ތިޔަބައިމީހުން ގްރެޖުއޭޓްވާތާ ފަސް އަހަރުގެ ތެރޭގައި މުއްދަތު ހަމަވެފައިވާ ނުވަތަ މުޅިން ގޯސް އެއްޗަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ. މައްސަލައަކީ، އެއީ އޭގެތެރެއިން ކޮން ދެބައިކުޅަ އެއްބައެއްކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ބުނެދޭން ނޭނގޭކަމެވެ. އެހެންކަމުން ތިޔަބައިމީހުން އަމިއްލައަށް އުނގެނެން ދަސްކުރަން ޖެހެއެވެ.’

މިހާރު، ބަލިމީހުންގެ ތެރެއިން ނުވަތަ ޢާއްމުންގެ ތެރެއިން ގިނަބަޔަކު މިކަން އަޑުއެހުމުން، އެންމެ ކުޑަމިނުން ބުނާނަމަ، ވަރަށް ބޮޑަށް ޙައިރާންވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެން ފަށަންޖެހެނީ އެހިސާބުންނެވެ، ސަބަބަކީ ބަދަލުވަމުންދާ ބޭސްވެރިކަމުގެ ޙަޤީޤަތަށް ހުރަސްއަޅާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އެއީ ކަނޑައެޅިގެންވާ ސީދާ ސައިންސެއްކަމަށް އޮންނަ ބާޠިލު ޤަބޫލުކުރުން ނައްތާލުން ހިމެނޭތީއެވެ.

މުޅި ދުނިޔޭގައި އެންމެ މަޝްހޫރުވި އެއް މޫނަކީ އެންތަނީ ފައުޗީ އެވެ. ކޮވިޑް މެނޭޖްކުރުމާއި ކޮވިޑް ވެކްސިންތަކުގެ މައްސަލައިގައި އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ، ‘ސައިންސަށް އިތުބާރުކުރާށެވެ.‘ ނަމަވެސް އެއީ އަހަންނަށް އެއްވެސް މާނައެއް ދޭހަވި ކަމެއް ނޫނެވެ، ސަބަބަކީ ބޭސްވެރިކަމަކީ ކަނޑައެޅިގެންވާ ސީދާ ސައިންސަކަށް ނުވާތީއެވެ.”

— ޑރ. އަސީމް މަލްހޯތްރާ

ބޭސްވެރިކަމުގެ ޢިލްމާއި މެޑިކަލް ފޮތްތަކުގައި، އޭގެ ފައިދާތަކާއެކުވެސް، އިންސާނީ މަސައްކަތާއި، މުރާޖަޢާކުރުމާއި، ތަޖުރިބާކުރުމާއި، އަދި ކުށްތައް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ފަހުމު ބަދަލުވެއެވެ. އެއީ އޭގެ ޒާތުގައި އިޞްލާޙުވާ، އަދި ކުރިން ނެރެފައިވާ ނަތީޖާތައް ދޫކޮށްލާ، އަދި ބައު ހީކުރުންތަކުގެ ބަދަލުގައި އައު ހީކުރުންތައް ގެންނަ އެއްޗެކެވެ.

އަދި ބޭސްވެރިކަމަކީ ފިޒިކްސް ނުވަތަ ކެމިސްޓްރީ ފަދަ ކަނޑައެޅިގެންވާ ސީދާ ސައިންސެއްކަމަށް މީހަކު ބުނިކަމުގައިވިޔަސް، މި މައްސަލައަކަށް ބަދަލެއް ނާންނާނެއެވެ. އިންސާނީ ޢިލްމުތަކެއްގެ ގޮތުގައި، މި ޢިލްމުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ޢިލްމަކީ އިންސާނީ އުނިކަމާއި، ކުށާއި، އިޞްލާޙުކުރުމާއި، މުރާޖަޢާކުރުމާއި، އަދި ބަދަލުވުމުން ސަލާމަތްވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ފިޒިކްސްއާއި، ކެމިސްޓްރީއާއި، ބަޔޮލޮޖީއާއި، އަދި ބޭސްވެރިކަމަކީވެސް ﷲ ގެ ޚަލްޤުކުރެއްވި ތަކެތި ދެނެގަތުމަށް އިންސާނުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. ބޭސްވެރިކަމުގެ ޢިލްމަކީ އިންސާނީ މާއްދާއަކަށްވީހިނދު، އެއީ ހުރިހާކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ފަރާތުން ބާވައިލެއްވި ވަޙީއެއް ނޫނެވެ. އަދި އެހެންކަމުން އެއީ ކުށުން ރައްކާތެރިކުރެވިގެންވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ.

އެހެންކަމުން މެޑިކަލް ފޮތްތަކާއި، ސައިންޓިފިކް މުއައްސަސާތަކާއި، ޖާނަލްތަކާއި، ނުވަތަ ތަޖުރިބާކާރުންނަކީ، އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނެތް ފުރިހަމަ އަދި އެންމެ ފަހުގެ ޢިލްމު ލިބިގެންވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލުމަކީ ތަވާޟުޢުވެރިކަމެއް (ހިތްތިރިކަމެއް) ނޫނެވެ. އޭގެބަދަލުގައި، އެކަން ވެގެންދާނީ ބޮޑާކަމަށާއި، ކިބުރުވެރިކަމަށާއި، އަދި ފިރުޢައުނާއި ޤާރޫނާއި ހާމާނު ފަދައިން ނުޙައްޤު ބޮޑާކަމެއްގެ ގޮތުގައާއި ބިމުގައި މަތިވެރިކަން ދެއްކުމުގެ ސިފައަކަށެވެ. އަދި މިއީ މީސްތަކުންނަށް، ޚާއްޞަކޮށް ބަލިކަށި އަދި ނިކަމެތި ބަލިމީހުންނަށް، ގެއްލުން ލިބިދާނެ މަގުތަކުގެ ތެރެއިން މަގެކެވެ.

ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި، އެންމެހާ ކަންކަން މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، އެކަލާނގެ ޢިލްމުފުޅުން ހުރިހާ އެއްޗެއް ވަށައިލެވިގެންވާ، އާދަމްގެފާނާއި، އިބްރާހީމްގެފާނާއި، މޫސާގެފާނާއި، އަދި ޢީސާގެފާނުގެ (އެބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ޞަލވާތާއި ސަލާމް ހުރި) ރައްބު މާތް ﷲ — މުޅި ދުނިޔެއަށް ބާވައިލެއްވި އެކަލާނގެ ފޮތުގައި އެކަލާނގެ އެންމެހާ އަޅުތަކުންނާ ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާ ބަސްފުޅު މުޚާޠަބުކުރައްވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ۚ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ﴾

“އެއީ އާޚިރަތުގެ ގޮވަތިއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ގޮވަތި ލައްވާހުށީ، ބިމުގައި ބޮޑާވެގަތުމެއް، އަދި ފަސާދަކުރުމެއް ނޭދޭ މީހުންނަށެވެ. އަދި ހެޔޮ ނިމުންވަނީ ތަޤުވާވެރިންނަށެވެ.”

— ޤުރުއާން، އަލް-ޤަޞަޞް: 83

﴿هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾

“އެއީ (އެ އިލާހަށް ވުރެ ކުރިން އެކައްޗެއްވެސް ނުވާ) އިސްވެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއީ (އެ އިލާހަށް ވުރެ ފަހުން އެކައްޗެއްވެސް ނުވާ) ފަސްވެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއީ (ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ވުރެ) މަތީގައި ވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއީ (އެ އިލާހުގެ ޢިލްމުފުޅުން ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ވުރެ) ގާތުގައި ވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއީ ކޮންމެ ކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ.”

— ޤުރުއާން، އަލް-ޙަދީދު: 3

އެހެންކަމުން، އިންސާނުންގެ އެންމެ މޮޅު ސައިންސްވެސް އަބަދުމެ ބަދަލުވަމުންދާނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފުރިހަމަ ޔަޤީންކަން ލިބޭނީ ކޮންތާކުން ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެން ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭނީ އިންސާނީ ފަހުމާއި ޢިލްމަކީ — އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާމެދު ވިޔަސް — ޙައްދުކަނޑައެޅިގެންވާ އެއްޗެއްކަމެވެ. ހަމައެފަދައިން، ދުނިޔަވީ ސަބަބުތަކާއި ނަތީޖާތަކާއި، ސައިންސާއި، ޝިފާއާއި، ބައްޔާއި، އަދި ބޭސްވެރިކަމާމެދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބިފައިވާ ޢިލްމަކީވެސް ޙައްދުކަނޑައެޅިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. މަޚްލޫޤާތުތަކާމެދު އޮތް އެންމެ ފަހުގެ އަދި އެންމެ ފުރިހަމަ ޢިލްމުވަނީ، އަޅުގަނޑުމެން ނެތުމުގެ ތެރެއިން ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތުގެ ކިބައިގައެވެ.

އަދި މި ޚަލްޤުތަކެތި އަމިއްލަ ޒާތުގައިވެސް އެއީ ﷲ ގެ ވުޖޫދުވޮޑިގެންވުމާއި، އެކަލާނގެ ރައްބުވަންތަކަމާއި، ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި، ޙިކުމަތްތެރިކަމާއި، އިރާދަކުރެއްވުމާއި، އަދި ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ކުޅަދާނަކަމުގެ މައްޗަށް އޮތް ސާފު ދަލީލެކެވެ. ސަބަބަކީ ކުރިން ވުޖޫދުގައި ނެތް އެއްޗެއް ވުޖޫދަށް އައުމަށްފަހު، އެއަށް އަމިއްލައަށް އޭތި ވުޖޫދަކަށް ނުގެނެވޭނެއެވެ. އަދި ޢިލްމާއި، ޙިކުމަތާއި، ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި، އިރާދައާއި، އަދި ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ކުޅަދާނަކަމާ ނުލައި އެއެއްޗެއް ފާޅުވެސް ނުވާނެތީއެވެ. ޚަލްޤުކުރެވިފައިވާ ކޮންމެ އެއްޗެއްމެ ދަލާލަތުކުރަނީ އޭތި ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތަށެވެ. އެހެންކަމުން މި ޚަލްޤުތަކެއްޗަކީ ﷲ ވުޖޫދުވޮޑިގެންވާކަމާއި، އެކަލާނގެ ރައްބުވަންތަކަމާއި، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި (ޤުދުރަތް)، އެކަލާނގެ ޙިކުމަތްވަންތަކަމާއި (ޙިކުމަތް)، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވުމާއި (މަޝީއަތް)، އަދި އެކަލާނގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ޞިފަފުޅުގެ މައްޗަށް އޮތް ނިޝާނެކެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ އަލް-ޚާލިޤް (ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތް) އެވެ.

މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ۝ لَّهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۗ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴾

“ކޮންމެ އެއްޗެއްމެ ހެއްދެވީ ﷲ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ރައްކާތެރިވެވޮޑިގެންވާ، އަދި އެ އެއްޗެއްގެ ކަންތައްތައް ތަދުބީރުކުރައްވާ ފަރާތެވެ. އުޑުތަކާއި ބިމުގެ ތަޅުދަނޑިތައް މިލްކުވެގެންވަނީ، އެކަލާނގެއަށެވެ. އަދި ﷲ ގެ އާޔަތްތަކަށް ކާފިރުވި މީހުން (ދަންނާށެވެ!) ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންނަކީ، ހަމަ އެއުރެންނެވެ.”

— ޤުރުއާން، އަޒް-ޒުމަރު: 62-63

އަދި އެކަލާނގެ (العزيز الجليل) ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ۝ أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ﴾

“ނުވަތަ އެއްވެސް އެއްޗަކާ (އެބަހީ: ޚާލިޤަކާ) ނުލައި، އެއުރެން ހެއްދެވުނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ (އެއުރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތައް) ހެއްދި ބަޔަކީ ހަމަ އެއުރެން ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދީ އެއުރެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިއެއްތަ! އެއުރެންނަކަށް ޔަޤީނެއް ނުވެއެވެ.”

— ޤުރުއާން، އައް-ޠޫރު: 35-36

މިއީ ތެދުވެރި ކޮންމެ މީހެއްގެ ހިތް ސިއްސުވާލާނެ ސުވާލެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ހެއްދެވުނީ އެއްވެސް އެއްޗަކާ ނުލައި ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލައަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަފްސުތައް ހެއްދީ ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެން އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދީ ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ޖަވާބު ވަރަށް ސާފެވެ. ޚަލްޤުކުރެވިފައިވާ ތަކެއްޗަށް ޚާލިޤަކު ވާންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެ ޚާލިޤަކީ އެންމެހާ ތަކެތީގެ ރައްބު ކަމުގައިވާ ﷲ އެވެ.

ޝައިޚުލްއިސްލާމް އިބްނު ތައިމިއްޔާ (رحمه الله) ވިދާޅުވިއެވެ.

وَهُوَ سُبْحَانَهُ قَدِيمٌ وَاجِبُ الْوُجُودِ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكُهُ هُوَ الْخَالِقُ وَمَا سِوَاهُ مَخْلُوقٌ

“އެކަލާނގެއީ ހުސްޠާހިރުވަންތަ، (ފެށުމެއްނުވާ) ޤަދީމީ، ވުޖޫދުގައިވުން ވާޖިބުވެގެންވާ، އަދި ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ރައްބު އަދި އެތަކެތީގެ މިލްކުވެރި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތެވެ، އަދި އެކަލާނގެ ފިޔަވައިވާހާ އެއްޗަކީ މަޚްލޫޤުތަކެއްޗެވެ.”

— ބަޔާން ތަލްބީސް އަލް-ޖަހްމިއްޔާ (1/304)

ޢާލަމްތަކުގެ ރައްބު ކަމުގައިވާ ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ﴾

“އަދި އެ އިލާހުގެ އިލްމުފުޅުގެ ތެރެއިން އެ އިލާހު އިރާދަ ކުރެއްވިކަމެއް ފިޔަވާ، އެއްވެސް އެއްޗެއް އެ މީހުންނަކަށް އެނގިގެނެއް ނުވެއެވެ.”

— ޤުރުއާން، އަލް-ބަޤަރާ: 255

ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ފެށުންވަނީ މިތަނުގައެވެ. އެއީ ޖާހިލުކަމުންނެވެ. ޢިލްމުންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެފަހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭ ކޮންމެ ޢިލްމަކީވެސް ހަމައެކަނި ﷲ ގެ ކިބައިން ލިބޭ ހަދިޔާއެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ ޒާތުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢިލްމު މިލްކުވެގެނެއް ނުވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގެނީ ހަމައެކަނި ﷲ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އުނގެނުމަށް އިޒުނަދެއްވި އެއްޗެކެވެ.

ޢާލަމްތަކުގެ ރައްބު ކަމުގައިވާ ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ ﴾

“އަދި ޢިލްމުވެރި ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް، (ހުރިހާކަމެއް) މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކު ވެއެވެ.”

— ޤުރުއާން، ޔޫސުފް: 76

ޑޮކްޓަރަށް ޢިލްމު ލިބިގެންވެއެވެ. ސައިންޓިސްޓަށް ޢިލްމު ލިބިގެންވެއެވެ. ރިސާޗަރަށް ޢިލްމު ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި ޕްރޮފެސަރަށް ޢިލްމު ލިބިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ އެންމެންގެ މައްޗަށް ވަނީ އެންމެހާ ކަންކަން މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ﷲ އެވެ.

ޢާލަމްތަކުގެ ރައްބު ކަމުގައިވާ ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.

﴿ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ۖ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾

“އަދި ރޫޙާ މެދު އެއުރެން ކަލޭގެފާނާ ސުވާލުކުރެތެވެ. ކަލޭގެފާނު (މުޙައްމަދު ﷺ) ވިދާޅުވާށެވެ! ރޫޙަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ އަމުރުފުޅުގެ ތެރެއިންވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ޢިލްމުގެ ތެރެއިން ވަރަށްކުޑަ މިންވަރެއް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވާފައެއް ނުވެއެވެ.”

— ޤުރުއާން، އަލް-އިސްރާ: 85

ބޭސްވެރިކަމާއި، ސައިންސާއި، ފިޒިކްސްއާއި، ކެމިސްޓްރީއާއި، ބަޔޮލޮޖީއާއި، ނުވަތަ ދުނިޔަވީ ސަބަބުތަކާމެދު އިންސާނާއަށް ލިބިފައިވާ ޙައްދުކަނޑައެޅިގެންވާ ޢިލްމުގެ ސަބަބުން އޭނާ ހެއްލުމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިގެން ނުވާނެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ﷲ ގެ ޚަލްޤުތަކެތީގެ ބައިތައް ދެނެގަތުމަށް ކުރެވޭ ކުދިކުދި މަސައްކަތްތަކެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑާއި، ފުރާނައާއި، ބައްޔާއި، ޝިފާއާއި، ސަބަބުތަކާއި، ނަތީޖާތަކާއި، އުޑުތަކާއި އަދި ބިން ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތަކީ އެކަލާނގެ ޢިލްމުފުޅު ފުރިހަމަވެގެންވާ ފަރާތެވެ.

އަދި މި ނަޒަރުން ބަލާއިރު، ސަލަފީ ލިޔުންތެރިއަކު — އެބަހީ، ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު (ﷺ) ގެ ޞަޙާބީންނާއި (رضي الله عنهم) އެބޭކަލުންނަށް ތަބާވީ މީހުންގެ ޞައްޙަ ފަހުމުގެ މައްޗަށް އިސްލާމްދީނުގެ މަންހަޖަށް ތަބާވުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މުސްލިމަކު — ދުނިޔަވީ ޢިލްމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާއިރު، އެއީ ﷲ ގެ ރައްބުވަންތަކަމާއި، އެކަލާނގެ ޤަދުރަތާއި، އެކަލާނގެ ޙިކުމަތާއި، އަދި އެކަލާނގެ ފުރިހަމަ ޢިލްމުފުޅުން ވަކިވެގެންވާ އެއްޗެއް ފަދައިން ވާހަކައެއް ނުދައްކާނެއެވެ. ބޭސްވެރިކަމާއި، ބަޔޮލޮޖީއާއި، ކެމިސްޓްރީއާއި، ފިޒިކްސްއާއި، ސަބަބުތަކާއި، ބައްޔާއި އަދި ޝިފާއާމެދު އޭނާ ދެކޭނީ ހުރިހާ އެއްޗެއް ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތާ ގުޅުމެއްނުވާ ހަމައެކަނި ސެކިއުލަރ (ލާދީނީ، ދީނެއްނުވާ، މާއްދީ، ދުނިޔަވީ) ގޮތަކަށް ނޫނެވެ.

އޭގެބަދަލުގައި، އޭނާގެ ސަލަފީ މަންހަޖު އޭނާ ވާހަކަދައްކާ ގޮތުންނާއި، ލިޔާ ގޮތުންނާއި، ކިޔަވައިދޭ ގޮތުންނާއި، އަދި ކޮންމެ މައުޟޫޢަކަށް ބަލާ ގޮތުންވެސް ފެންނަން ވާނެއެވެ. އޭނާ އިންސާނުން ގެނެސްފައިވާ ބޭސްވެރިކަމަކީ ވަޙީ ކަމުގައި ނުދެކޭނެއެވެ. އަދި ޑޮކްޓަރުންނަކީ ކުށެއް ނުކުރެވޭނެ ބައެއް ކަމުގައި ނުދެކޭނެއެވެ. އަދި ބަދަލުވަމުންދާ އިންސާނީ ރިސާޗަކީ އެއާމެދު ސުވާލު ނުއުފެއްދޭނެ އެއްޗެއް ކަމުގައިވެސް ނުދެކޭނެއެވެ. މުސްލިމުންގެ ފަރާތުން އައި ކަމުގައިވިޔަސް އަދި ޣައިރު މުސްލިމުންގެ ފަރާތުން އައި ކަމުގައިވިޔަސް، ދުނިޔަވީ ޢިލްމަށް އޭނާ ކަނުތަބާވުމެއް ނުވާނެއެވެ. އެއިން އޭނާ ފައިދާ ޙާޞިލުކުރާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ބާއްވާނީ އޭގެ ރަނގަޅު މަޤާމުގައެވެ.

ޝައިޚް ރަބީޢު ބިން ހާދީ އަލް-މަދުޚަލީ (حفظه الله) ވިދާޅުވިއެވެ.

فإن الإناء ينضح بما فيه، وكل إناء بما فيه ينضح، فإذا كان سلفيًا فلو دَرَّسَ أي مادة ولو جغرافيا أو حساب؛ لرأيت المنهج السلفي -بارك الله فيك- ينضح في دروسه وفي جلساته وغيرها.

“ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ކަންވާރުން ބޭރުވާނީ އޭގެ އެތެރޭގައިވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަންވާރަކުންވެސް ބޭރުވާނީ އޭގައި އެކުލެވިގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާއަކީ ސަލަފީއެއް ނަމަ، އޭނާ ކޮންމެ މާއްދާއެއް ކިޔަވައިދިނަސް — އެއީ ޖިއޮގްރަފީ ނުވަތަ ހިސާބު ކަމުގައިވިޔަސް — އޭނާގެ ފިލާވަޅުތަކުންނާއި، އޭނާގެ މަޖިލިސްތަކުންނާއި، އަދި އެނޫންވެސް ތަންތަނުން ސަލަފީ މަންހަޖު ފާޅުވާތަން ތިބާއަށް ފެންނާނެއެވެ (ﷲ ތިބާއަށް ބަރަކާތް ލައްވާށި!).”

— ކެސެޓްގެ ނަން: އިންޙިރާފުވުމުގެ ސަބަބުތަކާއި މަންހަޖީ އިރުޝާދުތައް

އެހެންކަމުން، ޖިއޮގްރަފީއާއި ހިސާބުގެ ޙާލަތަކީ މިއީކަމަށް ވާއިރު، ބޭސްވެރިކަމާއި، ބައްޔާއި، ޝިފާއާއި، ޢާއްމު ޞިއްޙަތާއި، ބިރުވެރިކަމާއި، ﷲ އަށް ތަވައްކުލުކުރުމާއި، އިންސާނާގެ ޙައްދުތަކާއި، އަދި ވަޙީއާއި ބަދަލުވަމުންދާ ދުނިޔަވީ ރިސާޗާ ދެމެދުގައިވާ ފަރަގާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާއިރު އިސްލާމީ ސުންނީ ސަލަފީ މަންހަޖު ފާޅުވުން ކިތަންމެހާވެސް ބޮޑަކަށް އައުލާވެގެންވެއެވެ. މުސްލިމަކު ފައިދާހުރި ދުނިޔަވީ ޢިލްމުތަކަށް އިންކާރުކޮށް ރައްދުނުކުރާނެއެވެ. އަދި އެއަށް ކަނުކޮށް ތަޢުޡީމުކޮށް މަތިވެރިވެސް ނުކުރާނެއެވެ. އޭނާ އެއިން ފައިދާ ޙާޞިލުކުރާނީ ތަވާޟިޢުވެރިކަމާއެކުގައެވެ. ހަމައެއާއެކު ﷲ ގެ ޢިލްމުފުޅަކީ ފުރިހަމަވެގެންވާ، އެންމެ ފުރިހަމަ، އަބަދަށްދެމިގެންވާ، އަދި އެއްވެސް ކުށަކުން ސަލާމަތްވެގެންވާ ޢިލްމުފުޅުކަން އޭނާ ދަންނާނެއެވެ.

އަދި އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ.

ﷲ އަޅަމެންނަށް ފައިދާހުރި ޢިލްމު އުނގެނުމަށް މަގުދައްކަވައި، ބޮޑާކަމާއި ކަނުތަބާވުމުން އަޅަމެން ރައްކާތެރިކުރައްވައި، އަދި އިންސާނީ ޢިލްމުގެ ޙައްދުތަކާއި އެކަލާނގެ ޢިލްމުފުޅުގެ ފުރިހަމަކަން ދެނެގަންނަ، މަޑުމައިތިރި (ތަވާޟިޢުވެރި) އަޅުތަކެއް ކަމުގައި އަޅަމެން ލައްވާށިއެވެ.

وصلى الله وسلم على نبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين. سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، أستغفرك وأتوب إليك.